Sahin
08/01/2003, 10:01
"KERKÜK'TE HAKKIMIZ YOK"
'Irak'tan petrol alacağımız var mı, yok mu?' tartışması giderek tırmanıyor. Gürel, 'Bizim alacağımız yok' derken, Hikmet Uluğbay ise Türkiye'nin alacak haklarının devam ettiğini öne sürüyor. Prof. Yalçın da, 2 milyon sterlin alacağımız olduğunu iddia ediyor.
Dışişleri Bakanı Yaşar Yakış'ın 'Musul ve Kerkük petrollerinde, anlaşmalardan doğan haklarımız olup olmadığını inceletiyoruz' sözleriyle başlayan 'Türkiye'nin Irak'tan petrol alacağı var mı yok mu? tartışmasına selefi Şükrü Sina Gürel farklı bir yorum getirdi. Gürel, Türkiye'nin anlaşmalardan doğan hakkından İngiltere'den alınan 500 bin sterlinle vazgeçtiğini öne sürdü.
Detaylı araştırılmalı
1977 yılında, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Uluslararası İlişkiler Bölümü'nde 'Ortadoğu Petrolü'nün Uluslararası Politikadaki Yeri' konulu teziyle doktorasını veren Gürel, bugün de aynı görüşünü tekrarladı. Gürel, şöyle devam etti: �� yılındaki anlaşmaya göre; Irak petrollerinden, Türkiye'ye 25 yıl için yüzde 10 pay öngörülüyor. Ama ayrı bir mektup teatisiyle, İngilizler'den 500 bin sterlin almışız. Görünen şu ki, oradaki alacaklarımızdan da vazgeçmişiz.'
Açıklamaları eleştirdi
Bakanlığı döneminde Irak'tan petrol geliri alacağımız olup olmadığının araştırılması için çalışma başlattığını bildiren Şükrü Sina Gürel, 'Her olasılığa karşı bu araştırma sürdürülmelidir' dedi. Selefinin açıklamalarını eleştiren Gürel, 'Şu anda, hele Dışişleri Bakanı tarafından bu konunun dillendirilmesi doğru değil. Harekattan önce dile getirilmesi de doğru gelmiyor. Sanki biz 'böyle bir savaştan maddi çıkar umuyor' konumuna düşeriz. Eğer varsa bir hakkımız, tabii ki bu çalışma yapılır, sonuçları elle tutulur. Gerektiğinde de pazarlığı yapılır. Ama şimdiden, 'bizim orda da hakkımız var' diye ortaya çıkmak, uygun değil bence' diye konuştu.
İşte tartışılan antlaşma
Misak-ı Milli sınırları içerisinde gösterilen Kerkük, 1923 Lozan ve 1926 Ankara Antlaşmaları uyarınca İngiliz Mandası altındaki Irak'a bırakıldı. 1926'da imzalanan Ankara Antlaşması'nın 14'üncü maddesine göre Türkiye, bu bölgedeki petrollerden elde edilecek gelirin yüzde 10'nu 25 yıl süreyle alma hakkını kazandı. Türkiye, istediği taktirde bu gelirin tamamını bir defaya mahsus olmak üzere 500 bin İngiliz Sterlin'i karşılığında alabilecekti. 1926 tarihli antlaşmaya Türkiye adına Dışişleri Bakanı Tevfik Rüştü Aras, İngiltere adına Ankara Büyükelçisi Sir Ronald Charles Lindzey ve Irak adına da daha sonra Başbakan olan Irak Müdafaai Milliye Vekili Miralay Nuri Sait imzaladı.
5 Haziran 1926 Ankara Antlaşması'nın Kerkük'le ilgili petrol haklarını içeren maddesi şöyle:
MADDE 14
Her iki memleket arasında menafii müştereke sahasını tevsi etmek maksadiyle Irak Hükümeti işbu muahedenin mevkii meriyete vaz'ı tarihinden itibaren YİRMİ BEŞ SENE müddetle berveçhizir alacağı aidatın YÜZDE ONUNU Türkiye Hükümeti'ne tesviye edecektir:
a) 14 Mart 1925 tarihli imtiyaz mukavelenamesinin onuncu maddesi mucibince Turkish Petrolium Company'den,
b) Baladaki imtiyaz mukavelenamesinin altıncı maddesi mucibince petrol ihraç edebilecek olan şirketlerden veya eşhastan,
c) Balada zikredilen imtiyaznamenin 33'üncü maddesi mucibince teşekkül edebilecek olan muavin şirketlerden.
'Irak'tan petrol alacağımız var mı, yok mu?' tartışması giderek tırmanıyor. Gürel, 'Bizim alacağımız yok' derken, Hikmet Uluğbay ise Türkiye'nin alacak haklarının devam ettiğini öne sürüyor. Prof. Yalçın da, 2 milyon sterlin alacağımız olduğunu iddia ediyor.
Dışişleri Bakanı Yaşar Yakış'ın 'Musul ve Kerkük petrollerinde, anlaşmalardan doğan haklarımız olup olmadığını inceletiyoruz' sözleriyle başlayan 'Türkiye'nin Irak'tan petrol alacağı var mı yok mu? tartışmasına selefi Şükrü Sina Gürel farklı bir yorum getirdi. Gürel, Türkiye'nin anlaşmalardan doğan hakkından İngiltere'den alınan 500 bin sterlinle vazgeçtiğini öne sürdü.
Detaylı araştırılmalı
1977 yılında, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Uluslararası İlişkiler Bölümü'nde 'Ortadoğu Petrolü'nün Uluslararası Politikadaki Yeri' konulu teziyle doktorasını veren Gürel, bugün de aynı görüşünü tekrarladı. Gürel, şöyle devam etti: �� yılındaki anlaşmaya göre; Irak petrollerinden, Türkiye'ye 25 yıl için yüzde 10 pay öngörülüyor. Ama ayrı bir mektup teatisiyle, İngilizler'den 500 bin sterlin almışız. Görünen şu ki, oradaki alacaklarımızdan da vazgeçmişiz.'
Açıklamaları eleştirdi
Bakanlığı döneminde Irak'tan petrol geliri alacağımız olup olmadığının araştırılması için çalışma başlattığını bildiren Şükrü Sina Gürel, 'Her olasılığa karşı bu araştırma sürdürülmelidir' dedi. Selefinin açıklamalarını eleştiren Gürel, 'Şu anda, hele Dışişleri Bakanı tarafından bu konunun dillendirilmesi doğru değil. Harekattan önce dile getirilmesi de doğru gelmiyor. Sanki biz 'böyle bir savaştan maddi çıkar umuyor' konumuna düşeriz. Eğer varsa bir hakkımız, tabii ki bu çalışma yapılır, sonuçları elle tutulur. Gerektiğinde de pazarlığı yapılır. Ama şimdiden, 'bizim orda da hakkımız var' diye ortaya çıkmak, uygun değil bence' diye konuştu.
İşte tartışılan antlaşma
Misak-ı Milli sınırları içerisinde gösterilen Kerkük, 1923 Lozan ve 1926 Ankara Antlaşmaları uyarınca İngiliz Mandası altındaki Irak'a bırakıldı. 1926'da imzalanan Ankara Antlaşması'nın 14'üncü maddesine göre Türkiye, bu bölgedeki petrollerden elde edilecek gelirin yüzde 10'nu 25 yıl süreyle alma hakkını kazandı. Türkiye, istediği taktirde bu gelirin tamamını bir defaya mahsus olmak üzere 500 bin İngiliz Sterlin'i karşılığında alabilecekti. 1926 tarihli antlaşmaya Türkiye adına Dışişleri Bakanı Tevfik Rüştü Aras, İngiltere adına Ankara Büyükelçisi Sir Ronald Charles Lindzey ve Irak adına da daha sonra Başbakan olan Irak Müdafaai Milliye Vekili Miralay Nuri Sait imzaladı.
5 Haziran 1926 Ankara Antlaşması'nın Kerkük'le ilgili petrol haklarını içeren maddesi şöyle:
MADDE 14
Her iki memleket arasında menafii müştereke sahasını tevsi etmek maksadiyle Irak Hükümeti işbu muahedenin mevkii meriyete vaz'ı tarihinden itibaren YİRMİ BEŞ SENE müddetle berveçhizir alacağı aidatın YÜZDE ONUNU Türkiye Hükümeti'ne tesviye edecektir:
a) 14 Mart 1925 tarihli imtiyaz mukavelenamesinin onuncu maddesi mucibince Turkish Petrolium Company'den,
b) Baladaki imtiyaz mukavelenamesinin altıncı maddesi mucibince petrol ihraç edebilecek olan şirketlerden veya eşhastan,
c) Balada zikredilen imtiyaznamenin 33'üncü maddesi mucibince teşekkül edebilecek olan muavin şirketlerden.