Yapay Zeka Nedİr?

[Cekici]

YAPAY ZEKA NEDİR?

“Yapay Zeka nedir ?” sorusunun cevabını ancak zekanın ne olduğunu tanımlayabilirsek verebiliriz.Zeka; öğrenme, anlama ve düşünme yeteneğidir. Yapay Zeka; kısaca tanımlarsak, bilgisayarların öğrenme, anlama ve düşünme yeteneğine sahip olmasıdır diyebiliriz.Yani bizdeki zekanın yapay hali.”Yapay Zeka” kuramı ilk kez bilgisayar bilimlerinde ortaya konulmuştur.Bunu derken şunu kastediyorum: öncelikle Y.Z., “yapay zeka” kuramı olarak ilk kez bilgisayar bilimlerinde ortaya çıktı.Fi tarihinde birileri Y.Z. fonksiyonunu gerçekleştirecek bir oluşumu düşünmüş ve hayal etmiş olabilir 1 .Y.Z.'nın küçük bir işlevini gerçekleştirmiş olabilir.Ama bu “yapay zeka” kavramının o zamanlarda ortaya çıktığını göstermez.

Yapay Zeka kuramını her bilim adamı kendi araştırmaları neticesinde farklı bir kefeye koyabilmektedirler.Y.Z. için somut bir kılıf biçilemezken,Y.Z. kendini aşmaya çalışan bir alan haline gelmiştir.Bu alan, öyleki, bilgisayar bilimi doğduktan çok uzun süre geçmediği halde kendine çok ilgi toplayan ve geliştirilmesi için çok çaba sarfedilen bir alan olmuştur.Y.Z.' ye uygun bir kılıf biçilememesinin nedeni üretildiği zekanın da somut bir kefeye konulamamasındandır.”Peki niye bilimadamları, bu tam olarak saptanamayan ve anlaşılamayan insan zekasını bilgisiyarlarda simule etmek istiyorlar? “ sorusunun cevabı, bu bilim adamlarının bilgisayarın gerçekleştirmiş olduğu işlevin insanın gerçekleştirmiş olduğu işlev ile paralel veya aynı olduğunu zannetmelerindendir.Bunu açmak gerkirse;bu bilim adamları insanı bilgisayar gibi hesap yapıp bu hesaba göre hareket eden bir makine olarak görmektedirler.Kısacası bir “bilgi işleme sistemi” 2 olarak gördükleri insanı bilgisayarlara uyarlayabileceklerini düşünmüşlerdir.Bu düşüncenin yanlış olup olmadığı konusuna biraz değinmek istiyorum.öncelikle insan zekası tek bir nicelik ile ölçülemez.Eğer gerçekten zekayı öğrenme,anlama ve düşünme yeteneğinden ibaret diyorsak ki öyle diyoruz,o zaman insan zekası gruplandırılabilir diyebiliriz.Bu gruplandırma safhaları olarak size, ilgi ve kimilerinde doğuştan (kalıtımsal),kimilerinde sonradan kazanılan yetenek ve kabiliyet alanlarını örnek gösterebilirim.Her kişinin matematik zekası ile sosyal veya kültürel zekası bir olmaz.Aslında bunu iki kısımla sınrlandıramayız ama burda başlangıçta sayısal ve sözel olarak ikiye ayırmayı uygun görüyorum.Zaten bunu ilerde genişleteceğim.

Her insanın sayısal ve sözel alanlara ilgisi,bu alanlardaki beceri ve kapasitesi farklıdır.Eğer aynı olsaydı ya herkes üstün zeki bir Einstein ya da herkes gerizekalı bir Bus-s-s-h olurdu.Sonuçta bizim yaradılıştan gelen ve sonradan çevre etkisiyle kazandığımız;belki doğuştan olup ama keşfedemediğimiz,ya da kullanmayıp körelttiğimiz;veya sonradan geliştirerek elde ettiğimiz bir özel yeteneğe sahip olabiliriz.Bu yetenek içerisinde tabiki zekamız en büyük etki alanı.Zeka bir yetenektir,diğer yeteneklerin de kazanılmasında büyük rol oynayan bir yetenek.Dolayısıyla bir zincir gibi düşünebiliriz.Zinicirin en büyük halkasını zeka oluşturmaktadır.

Zeka için vücudumuzda adres olarak beyin gösterilir.Beyin zekanın beslenmesinde ve büyümesinde hormonal ve biyolojik bir kaynaktır.Aynı zamanda da bir barınaktır.Zeka vücudumuzda başka hiç bir yerimizde bulunmaz,boşuna aramayın.Beyin akıl ve zekanın iletişim kurmasını da sağlar.Ben burda akıl ve zeka farkına hiç değinmiyeceğim,çünkü konu fazla dağılabilir.Ona farklı bir makalemde yer ayırabilirim.Beyin zeka gelişiminin bel kemiği dediysek bunu boşuna demedik.İnsan beyni ile görür,duyar,anlar,öğrenir,hafızasında tutar.Beyni ile hisseder,kızar,üzülür,uyur.Sonuç olarak beyin tamamıyle bir evrendir.Biz bu evrende sadece bir galaksinin,bir sistemindeki bir gezegene inip onu tanımaya çalışmaktayız.Gerçekte bu evren belki de bizim üç boyutlu evrenimizden kat kat büyük olabilir.Zekayı besleyen beyin insanın psikolojik ve biyolojik bütün olayları yöneten ve değerlendiren bir merkez yönetim birimi olduğundan,beyin içindeki her olgudan da zeka etkilenmektedir diyebiliriz.Beynin fazla stres sonucunda yıpranması veyahut hormanların aşırı kullanımı ve yetersiz beslenmeden kaynaklanan yan etkiler gibi bir sürü nedenden dolayı insan zekası gerileyebilmektedir.Bunun nedeni zekanın da kullanmış olduğu merkez yönetim biriminin gerçekleştirmeye çalıştığı görevi yerine getirememesidir.çünkü bu merkez verilen tahribat ve yapılmayan destekten ötürü fonksiyonelliğini yitirebilmektedir.Yapılan tahribata yukarıda dediğimiz gibi stres,hormanların aşırı kullanılması veya eksikliği;verilmeyen desteği de yetersiz beslenme ve yapılmayan beyin cimnastiği olarak görebiliriz.Buraya gelmemin amacı zeka beyinde tek başına işleyen bir yapıdan çok,çevre iş birimleriyle bir bütün oluşturan bir yapıya benzemektedir.Bu nedenledir ki biz bir bilgisayar da eğer zeka birimi oluşturmaya çalışıyorsak bu birimlerin hepsini bilgisayarda bulundurmalıyız.Benim asıl değinmek istediğim nokta burasıdır.

İnsan zekasının tam işleyebilmesi beş duyusundan en azından birinin olmasıyla mümkündür.Burnu ,ağzı , gözü, kulağı ve hissi olmayan bir insan üstün zeka sahibi olsa bile bu zekanın ölçümü nasıl olacaktır.Bir insan görerek,duyarak veya hissederek bir şeyi öğrenebilir veya anlayabilir.Bu beş duyudan hiç birisi olmayan insan hiç bir şey öğrenemeyeceği gibi yaşayamazda zaten.çalışan bir bedene sahip olabilir ama ruhu bomboştur.çünkü ruhun gelişimi de bizim sahip olduğumuz duyulara bağlıdır.Bilirsiniz ki bir duyusu eksik olan insanlarda muhakkak başka bir duyusunda gelişmişlik olur.Bunun nedeni de,eksik olan duyusunu bir başka duyusunun yardımıyla kapatmasıdır.Mesela görmeyen insanların 6. hissi veya duymaları çok kuvvetlidir.çünkü hayatı görerek değil duyarak veya hissederek yakalamaya çalışırlar.Bizi bu kadar etkileyen bu duyulardan hiç birisine doğuştan sahip olmayan bilgisayarlara eğer biz bu birimleri kazandırabilirsek – ki hepsini kazandırmak gerekli mi? başka bir konu- belki kendi kendine öğrenebilen,anlayabilen ve düşünebilen bir makine meydana getirebilirizi kolayca diyemiyorum.çünkü insanoğlu mükemmel bir yaratılış şaheseri ve muazzam bir sanat eseridir.Ve bunun mükemmelliğini oluşturan “zeka” gibi insan beyninin bile anlamada zorlandığı bir yapının taklit edilmesi birebir mümkün değildir.”Bilgi- işlem yapmada bilgisayar, insanı solda sıfır bırakır.” hususunda bırakmak ve kaldığım yere bir başka makalemde devam etmek istiyorum.

NOT : öğrenci olduğum için bütünlük içeren bir makale sergileyemeyebilirim.Parça parça makale oluşuna okulum neden oluyor.Bunun için istirhamınızı diliyorum.



Bir nüsha makale veya kitapta geçen bir cümle: “İsa öncesine dayanan Yunan tarihinde,Homer; belki de millattan önce 800 yılında ,eski bir tarihçi Polybios'un inandığı, bir Sparta diktatörü Nabis'in halktan yerleşimcilerden zorla vergi toplayan bir robot kullandığını bahsetmesiyle bize Y.Z. konusunu anımsatmıştır.”
“Bilgisayar Gücü ve İnsan Aklı-Yargıdan Hesaplamaya”,Joseph Weizenbaum,”bilgi işleme sistemi”Prof.J.Weizenbaum'un kitabında kullandığı bir tabirdir.


Mustafa ZEYBEK
Y.T.U. C.S.E.Department

[Maxipower]

Bulaşılmaması gereken bir mevzu

[mkx]

yapay zeka,genel-geçer algoritma üretilebilen durumlara(sıralama algoritmaları) ek olarak,üretilemeyen durumlarda(satranç oyunu gibi) sezgisel yaklaşımları kullanmak(heuristic).bir zamanlar bilim adamları epey bu konuyu tartışmışlar.bir kısmı yapay zekaya inanmamakta(bilhassa idealist görüştekiler),bir kısmı körü körüne yapay zekanın bir gün gerçek zekayı modelleyeceğine inanmaktadır.yapay zeka,gerçek zeka olma iddiası değildir,onu modelleme iddiasıdır.zaten gerçek zeka asla olamaz çünkü bilinçten her zaman yoksundur.

[penarena]

Yapay zeka diye aslında birşey yoktur.. Düşenebilme yeteneğini programlayarak kimseye veremezsiniz diyesi geliyor ilk başta ama bence öyle değil. Benim bu konuda küçük bir teorim vardı. Yani var oluş teorisi gibi bişey.. Ablam psikoloji ile ilgilenitordu. Psikoloji terimleri sözlüğü diye kalııın bir kitabı vardı. Orada insanın her türlü psikolojik haretlerinin adları yazıyordu.. Şimdi hatırlmaıyorum ama ilk terim abazalıktı.. Açıklamasıda uzun süre ilişki kuramayanların içine girdikleri davranış bbozuklukları.. işte burdan yola çıkarak şöyle bişey olacak.

if(lastsextime>10160){
perversion=perversion+100
}

Evet bu sözlüğün tamamını böyle programlarsak ayrıntılı bir şekilde, bir zeka yaratırız... Tabi burada ironic anlama pskolojisi gibi daha büsssürü terim var..

[laucian]

program bir yeniliğe ihtiyacı olduğuna nasıl karar verecek..?

[penarena]

perversion değerini soruyorsan.. oda başka bi şekilde tanımlanacak. robotun mimikleri artacak, bilmemne parfümünü sıkacak. Akşamda karısıyla şapacak... İşte bu kadar. Tabi bunu robotu insana yaklaştırmak için yapıyoruz. Tabiki perversion değeri olmasada olur. Robor sex yapmasada olur, kızları kesmesede olur, ama o halde insalık kavramından uzaklarşıcaktır...

[laucian]

yapsın yapsın

yaa muhteşemsin ya..bak ben bilişimsel dilbilimleri okuyorum...yapay zeka bölümün ilgilendiği konulardan biri ama..lakin robotlar sex yapsın die bi fikir asla aklıma gelmemişti

gerçi benim sorum robotun veya programın "yeni" bi kavrama nasıl ihtiyaç duyacağı..veya "yeni" bir şeyi veritabanına atmadan önce neye göre eleme yapacağı...yani bir yeni bir öğrensin deriz ama gidipte afrika kabile dili öğrenmesin..

[penarena]

evet biraz konu dışına çıktım.. Ama şunu söylemek istemiştim. Eğer düşünmek insana ait ise bu iki kavramı ayırmamalıyız bence.. Robot düşünecekse insan gibi olmalı. Ve her yönüyle insanlığa benzemeli.. Bunu sadece örnek olarak verdim ben.. Daha bir çok şey var. insanın karar vermesine etkileyen bir çok pskolojik terim. Bunlardan sadece birini yazdım ben.. Yoksa biraz FESAT arkadaşlarımız yanlış yönlenebilir...

[myavuzselim]

Eger insan kadar zeki bir robot yapilabilse...
Biz herhalde kisa zaman içinde onlara gore aptal yaratiklar olurduk. Niye mi? Insan kendi zekasini gelistiremiyor (bir anlamda, sanirim kastim anlasilmistir), ama eger teknolojide birsey yapiliyorsa, kisa sure içinde iki kati daha iyisi yapilabilir.
Bizim ugrasmamiza da gerek yok. Biz bir kere oyle bir robot yapalim, daha akillilarini kendisi yapacaktir.

[DotNetKid]

bunun sonuna ulaşmak, imkansızdır! Ancak, yaklaşabildiğimiz kadar yaklaşabiliriz. Tıpkı sonsuz gibi.. Yapay zeka konusunu sonsuz ile ilişkilendirmek istiyorum. istersek büyük büyük büyük En büyük sandığın sayılarla (sontilyon = 10000... birin sağında 600 adet sıfır..) adım atsak bile sonsuzluğun sonuna varamayız, nedeni de malumunuz çok basit ve bir sonu olmadığıdır. fakat bu sadece math için gecerli bir teorem. bence yaratılmış olan hiç bişey sonsuzluk kavramına dahil edilemez. kainatta hiç bir şekilde sonsuzun pratiği yapılamaz. insan zekası da böyledir. konuyu biraz dağıttım.

öyle bir sistem geliştirdim ki; tıpkı insan(!) işte ilk cümlemde bahsettiğim imkansızlık. ve aynı fikri savunan insanlar genelde hep 1 sebepten dolayı imkansızdır demişler. fakat bence başka daha bir sürü sebep var.
* bir çok sebepten dolayı bilindiği anlamda bir yapay zeka sistemi yazılamaz.
sanırım bunların başında RUH kavramı geliyor. bir arıyı düşünün. hani rastlamışsanız eğer çok ilgimi çekmişti, harun yahyanın vcd lerinde çoğu zaman gecer "filanca varlık bilmemne işini yapmayı nerden öğrendi" sonra da Allahın bir ilhamıdır diye cvp verir. bence de olay aynen öyle. "Arı ve yaptığı bal.." daha bir çok örnek verilebilir. Fakat çoğu zaman dibimizde duran ve çok daha hayretle karşılanması gereken örneği görmeyiz. "insan ve yetenekleri" bu konuda ayetler de var galiba; insan vücudunun kainata benzediği veya kim nefsini (kendini) bildi, Rabbini bildi gibi..

demek istediğim insan hayvan ya da başka bilip bilmediğimiz alemlerde yaratılmış olan ve tüm canlılar. yapay olmayan gerçek birer zekaya sahiptirler. farkında olmasalar da.. bu da tamamen ilahi bir olay. O, ilham ediyor kul öğreniyor, yapıyor vs.. biz de geliştirdiğimiz sistemlere bişeyler yaptırabiliyoruz. yani biz de zerre kadar az da olsa bişeyler ilham ediyoruz ve yaptırıyoruz sanırım buna teveccüh denebilir. fakat bizim ki

"kul'un kula yaptığı bir teveccüh, O'nun ki; İlâhın, tek güç sahibinin, kullarına yaptığı bir teveccüh..." buyüzden asla yakalayamayacaktır.